HAJS HAJS HAJS
Czy unikasz sprawdzania stanu konta, czujesz lęk, gdy pieniądze przychodzą lub gdy je wydajesz? Masz poczucie winy, gdy je dostajesz? Przepracowujesz się, bo nie ufasz, że inni zrobią swoją część? Drżysz na myśl, że jeden błąd może przekreślić wszystko? W bogatej dziś ofercie pop-poradnictwa zorientowanego na uleczanie swojej psychiki, by żyć lepiej, można znaleźć intrygującą tezę. Głosi ona, że relacja z pieniędzmi odzwierciedla nasz świat wewnętrzny: życie w emocjonalnym niedostatku, przy niezaspokojonych potrzebach bezpieczeństwa i więzi oraz wyczerpanych zasobach psychicznych, utrwala w układzie nerwowym wzorce braku, lęku i unikającej postawy wobec finansów1. Ta perspektywa może przekonywać chociażby w mikroskali życia prywatnego.
A gdyby odnieść ją do skali globalnej? Czy dostatnie życie emocjonalne społeczeństw, narodów i wspólnot ekonomicznych oraz obfitość płynąca z relacji opartych na wsparciu i współzależności mogłyby zaowocować bogactwem rozumianym jako równy podział zasobów, a co za tym idzie — doskonałe warunki życia dla wszystkich? Czy bogactwo i solidarność z zasady się wykluczają? Jakie emocje towarzyszą Ci, gdy dowiadujesz się, że w dzisiejszej rzeczywistości 10% osób o najwyższych dochodach zarabia więcej niż pozostałe 90% łącznie? Czy jesteśmy jeszcze w stanie przeżywać emocje i relacje z innymi w oderwaniu od kapitalistycznego modelu, opartego na skrajnym indywidualizmie, rywalizacji i dominacji? Jaka jest alternatywa dla czasu wolnego zawłaszczonego przez algorytmy i korporacje czerpiące wielomilionowe zyski ze sprzedaży naszych danych?
HAJS HAJS HAJS to program łączący performanse, koncerty, pokazy filmowe, dyskusje, warsztaty oraz eksperymenty kulinarne i rytualne skoncentrowane na pieniądzu. Pytamy w nim nie tylko o to, czym jest dziś forsa (kasa, szmal, bejmy, siano, mamona, gotówka, moneta, kapusta, sałata), ale również o to, co ona robi z naszymi ciałami, relacjami i wyobraźnią.
Strukturę programu wyznaczają trzy filary:
WARTOŚĆ
Jak zauważa Emma Holten w książce Deficit. How Feminist Economics Can Change Our World, dominujący współcześnie model ekonomiczny, mający swoje początki w myśli oświeceniowej, wytworzył system, który jako wartość definiuje tylko to, co daje mierzalny zysk. Zgodnie z tym założeniem działalność, której rezultatu nie da się jednoznacznie określić w liczbach, jak praca opiekuńcza, artystyczna czy edukacyjna, nie posiada wartości dla ekonomii.
Interesują nas napięcia między tym, co policzalne, a tym, co bezcenne; nowe definicje i zakorzenione w rzeczywistości przeformułowania.
SPEKULACJE
Pecunia non olet — pieniądze nie śmierdzą, mówi łacińska sentencja. Zwłaszcza okresy cechujące się dużą nieprzewidywalnością, jak kryzysy finansowe, autorytarne rządy, pandemie czy konflikty zbrojne, wzmagają potrzebę znalezienia nowych sposobów na (prze)życie, nawet za cenę ryzyka. Za wszelką cenę. Łaciński czasownik speculātiō — „wpatruję się”, „obserwuję”, by wytworzyć wizje innej przyszłości, przejęty przez terminologię gospodarczą poszerza swoje znaczenie o „szacuję”, „kalkuluję”, tj. obserwuję rynek w celu przewidzenia wahań cen i osiągnięcia zysku, albo — sięgając do kontekstu PRL-u i okresu transformacji — „kombinuję”, „kantuję”, by ograć system dla własnej korzyści.
Chcemy przyjrzeć się innym możliwościom myślenia ekonomicznego niż te, które już znamy, a które oparte są na opozycji socjalizm — kapitalizm. Co ma do zaoferowania dewzrost (degrowth)? Jak kombinować razem przeciwko wyzyskowi?
EMOCJE
Emocje są często niewidzialne — jak pieniądze w dobie opłat bezdotykowych. Przepływ zarówno jednych, jak i drugich jest ciągły i niejasny. Hajs budzi skrajne emocje, od wstydu związanego z ubóstwem lub brakiem oszczędności czy niższymi zarobkami za tę samą pracę po poczucie dumy i samospełnienia, gdy spadnie na nas grant na kolejny projekt w prekarnej ekonomii pracy na własny rachunek (gig economy) albo gdy stać nas na wakacje w Tajlandii.
Przede wszystkim jednak hajs jest ciągłym powodem do porównywania się z innymi, miernikiem sukcesu i porażki, a co za tym idzie — powodem wzrastającego poczucia izolacji i wyalienowania z tzw. wspólnoty społecznej. Buddyjskie przysłowie mówi: za pieniądze można kupić zegar, ale nie czas. Ubezpieczenie, ale nie bezpieczeństwo. Jedzenie, ale nie apetyt.
Chcemy poznać i wytworzyć strategie nie tylko przetrwania, ale też dobrego życia, które hakują zależność od pieniędzy, jak również pozasystemowe strategie samopomocy i organizowania się.
1. Zob. Erotics of Liberation, How neglect wired you for money avoidance, Instagram, 8.12.2025, https://www.instagram.com/p/DR_sB3cDIBl/?igsh=MTBiaGVtamRqanh4cQ== [dostęp: 18.02.2026].
KURATORKA HASŁA PROGRAMOWEGO
ANIA NOWAK — choreografka, performerka i artystka wizualna. W swojej praktyce spekuluje o tym, do czego (nie)zdolne są ciała i język dzisiaj. Eksploruje pożądanie, kruchość i gniew jako wehikuły przemiany istniejących struktur opartych na wykluczeniu. Tworzy solowe i grupowe performanse na żywo, wideoperformanse, instalacje i teksty, w których bada złożone relacje oparte o troskę i bycie razem w czasach ciągłego kryzysu. Ania Nowak współpracuje z alternatywnymi programami edukacyjnymi w Europie Środkowo-Wschodniej, m.in. z Kem Szkołą w Warszawie. Jest stypendystką Departamentu Kultury i Spójności Społecznej Senatu Berlińskiego w dziedzinie sztuk wizualnych (2025) i sztuk scenicznych (2020—2021). Prace Nowak pokazywane były w berlińskich instytucjach takich jak HAU Hebbel am Ufer, Berlinische Galerie, Akademie der Künste, KW oraz Sophiensæle; w helsińskim Muzeum Sztuki Współczesnej Kiasma; w La Casa Encendida w Madrycie; Salzburger Kunstverein, Kunsthalle Münster, na 14. Triennale Bałtyckim w CAC w Wilnie oraz na 12. Göteborg Biennial. Wystawy indywidualne to Ill Delights. Ania Nowak & Friends (Galerie Wedding — Raum für zeitgenössische Kunst, Berlin, 2023), Pocałunek nie zabija. Ania Nowak i gościnie (Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa, 2023), Czy można umrzeć na złamane serce? (Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2018) iMatters of Touch (Arts Santa Mònica, Barcelona, 2017). Tworzy w Berlinie, działa międzynarodowo.
www.anianowakanianowak.com
ZAPROSZONA OSOBA ARTYSTYCZNA
IRENA KALICKA (ur. 1986) — artystka wizualna i fotografka. Absolwentka Szkoły Filmowej w Łodzi. Jej twórczość porusza tematy przemocy oraz wykluczenia poprzez inscenizowane, często groteskowe obrazy. Łącząc czarny humor z elementami maskarady, podejmuje zagadnienia nietolerancji i stygmatyzacji mniejszości. Inspiracje czerpie z mitologii, literatury i sztuki klasycznej. Swoje prace prezentowała w wiodących polskich instytucjach sztuki współczesnej, współpracuje z Fundacją Profile w Warszawie. Mieszka i pracuje w Krakowie.
WYDARZENIA
Kwiecień 2026
Marzec 2026
![MIRA FUCHS (a reprise), Melanie Jame Wolf [SOLD OUT] | Otwarcie sezonu HAJS HAJS HAJS](https://pawilon.org/wp-content/uploads/2026/02/MiraFuchs©MayraWallraff-15-1024x683.jpg)