Sympozjum o queerowym wystawiennictwie | Strefy LGBT+. Sztuka queerowa w czasach dobrej zmiany

Język: polski
Wiek: bez ograniczeń
Bilety: wstęp bezpłatny
Miejsce:
11:00 — 15:00 | Galeria Miejska Arsenał, Stary Rynek 6
18:00 — 19:30 | Pawilon, ul. Ewangelicka 1

Wydarzenie będzie również transmitowane na żywo na platformie YouTube.
Link do transmisji zostanie udostępniony w dniu wydarzenia.

Sympozjum o queerowym wystawiennictwie stanowi rozwinięcie i uzupełnienie wystawy Strefy LGBT+ | sztuka queerowa w czasach dobrej zmiany (zespół kuratorski: Tomek Pawłowski-Jarmołajew, Gabi Skrzypczak), prezentowanej latem 2025 roku w Galerii i Pawilonie. Wystawa ta stanowiła pierwszą od wielu lat instytucjonalną próbę szerokiej prezentacji sztuki queerowej w Polsce, skupiając się na latach 2015–2023. Zarówno pod kątem wpływu sytuacji społeczno-politycznej na twórczość osób artystycznych LGBT+, jak również przemian i przewartościowań, jakie dokonały się w tym czasie w polu queerowej sztuki, teorii oraz aktywizmu.

W ramach sympozjum chcemy przyjrzeć się praktykom kuratorskim i projektom wystawienniczym, które w badanym przez nas okresie wyłoniły się i rozwijały w różnych częściach Polski. Naszym celem jest wspólna refleksja nad tym, jakie modele współpracy i wsparcia pozwalały tworzyć przestrzenie dla queerowych głosów i wrażliwości. W jaki sposób galerie, wystawy i efemeryczne wydarzenia funkcjonowały jako platformy samoorganizacji, gesty protestu czy też narzędzia instytucjonalizowania queerowych praktyk. Co oznacza queerowa wrażliwość w kontekście praktyk kuratorskich i wystawiennictwa – i jak manifestuje się ona w praktyce.

Wydarzenie obejmować będzie prezentacje case studies zaproszonych osób kuratorskich: Mai Demskiej, Tarasa Gembika, Michała Grzegorzka i Waldemara Tatarczuka, panel podsumowujący wystąpienia moderowany przez Zo Reznik oraz wykład performatywny kolektywu KEM. Prezentacje i dyskusja panelowa posłużą jako narzędzie mapowania queerowej topografii wystaw w Polsce – praktyk rozwijanych na przecięciu sztuki i aktywizmu, intymności i polityki, instytucji i samoorganizacji.

PROGRAM:

11:00 — 15:00
Panele eksperckie i dyskusja | GaMA

11:00-11:15  Otwarcie konferencji
11:15-11:40  Michał Grzegorzek, Pocałunek nie zabija!
11:45-12:10  Gabi Skrzypczak, Oddolne wytwarzanie queerowej widzialności
12:10-12:30  przerwa
12:30-12:55  Maja Demska, Bękarty i sieroty, Self-publishing i samozwańcze kuratorstwo
13:00-13:25  Waldemar Tatarczuk, Jesteśmy ludźmi. Notatki z Lublina
13:25-13:40  przerwa
13:40-14:40  dyskusja panelowa: Kłir gaze robi sztukę. W stronę odmieńczych historii wstawiennictwa w Polsce moderacja: Zo Reznik

18:00 — 19:30
Wykład kolektywu Kem | Pawilon
Stefa Gosiewsk, Ola Knychalska, O praktykach wspólnego uczenia się poza instytucją.

11:15-11:40
Pocałunek nie zabija!
Michał Grzegorzek

Jaka jest rola publicznych instytucji artystycznych w tworzeniu i utrwalaniu queerowej wspólnoty? Czy muzeum może być przestrzenią przeżywania żałoby?
Eksperymentalne formaty wystawiennicze jako narzędzia queerowania wspólnego muzeum. Studium przypadku wystawy performatywnej Ani Nowak w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.

Michał Grzegorzek – kurator i autor tekstów o sztuce współczesnej, obecnie kierownik warszawskiej Galerii Studio. Od 2016 roku był związany z Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, gdzie pełnił funkcję kuratora sztuk performatywnych. Wspólnie z Mateuszem Szymanówką prowadził badania nad relacją między współczesnym performansem a kulturą klubową. Od 2022 współkuratoruje Kem School – program edukacyjny poświęcony choreografii społecznej, queerowej perspektywie i praktykom feministycznym.

11:45-12:10
Oddolne wytwarzanie queerowej widzialności
Gabi Skrzypczak

W ramach mojego wystąpienia omówię projekty, które kuratorowałam w latach 2021–2023: wystawę Przeciw Rodzinie (2021) zrealizowaną w ramach benefitowego wydarzenia Queer Atak (Wydawnictwo Bomba x Scena Robocza), wystawę Queerowe Strategie (2023) w galerii Wołyńska_9, a także działania podejmowane w ramach kolektywów TostMarcin (z Przemysławem Piniakiem) i ReQueer (z Małgorzatą Mycek).
Przyjrzę się emancypacyjnym potencjałom tworzenia wydarzeń i platform dla queerowych osób poprzez sztukę, a także strategiom opowiadania queerowych narracji zbiorowych za pomocą wystaw realizowanych bez wsparcia instytucjonalnego i bez budżetów.

Gabi Skrzypczak – (1997) poznańska teoretyczka i kuratorka sztuki. Absolwentka Historii Sztuki (IHS UAM) oraz Kuratorstwa i Teorii Sztuki (UAP). Współzałożycielka inicjatywy kulinarno-artystycznej TostMarcin. Twórczyni ponad 20 wystaw oraz wydarzeń artystycznych i zinów. Współpracowała m.in. z Galerią Miejską Arsenał w Poznaniu, Galerią Foksal, Salonem Akademii, Galerią Tarasin, Domie Remont i Galerią Łęctwo. Autorka tekstów o sztuce, pisała m.in. dla Magazynu SZUM, Zeszytów Artystycznych, MSN Warszawa, galerii El, BWA Warszawa czy portalu Miej Miejsce.
Zainteresowania naukowe koncentruje wokół sztuki Europy Środkowo-Wschodniej oraz intersekcjonalnych aspektów teorii feministycznej i queer.

12:30-12:55
Bękarty i sieroty.
Self-publishing i samozwańcze kuratorstwo
Maja Demska

Bękarty i sieroty (a także wdowy i szewce) to obiegowe nazwy błędów typograficznych w składzie tekstu, które uważa się za nieprofesjonalne, nieczytelne i nieestetyczne. Z perspektywy queerowej ciekawe jest, że nazywa się je słowami używanymi do opisu „innego” – osób wykluczonych społecznie i słabszych. Perspektywa mniejszościowa jest centralna dla oddolnych queerowych praktyk kulturowych, dlatego zdecydowałam się użyć tych pojęć jako metafor, które pozwolą mi przyjrzeć się nieprofesjonalnym – a często również nieczytelnym i nieestetycznym – oddolnym praktykom wydawniczym i wystawienniczym, w które angażowałam się na przestrzeni lat, łącząc wykształcenie projektantki graficznej z praktyką kuratorską oraz literacko-artystyczną. Czego nauczyło mnie 10 lat queerowych porażek i polskiej prowizorki? Zapraszam na podroż w czasie – od miniaturowego czasopisma „Tęcza”, który w dzieciństwie „wydawałam” dla młodszej siostry, przez pracę w słynnym feministycznym magazynie dla nastolatek ROOKIE, po wystawę „Nagi Owoc.10 lat Girls & Queers To The Front,”, którą wykuratorowałam tego lata wraz z Aleksandrą Kamińską w Galerii Promocyjnej w Warszawie.

Maja Demska – robotnica sztuki. Pracuje – w różnych proporcjach – jako artystka, kuratorka, projektantka graficzna oraz poetka. Absolwentka wydziału grafiki Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. Jej zainteresowania badawcze obejmują głównie obecność i rolę danych, diagramów i innych form wizualizacji wiedzy w sztuce. Założycielka artist-run-spejsu Groszowe sprawy, który w latach 2018-2020 funkcjonował w pawilonie handlowym na bazarze „Namysłowska” w Warszawie. Wieloletnia współpracowniczka grupy Girls & Queers To The Front, autorka wydanego przez GQTTF tomu poetyckiego „Udawanie ludzi” (2022). Członkini zespołu kuratorskiego Kongresów Postartystycznych, które w latach 2021-2024 odbywały się w Sokołowsku oraz na Floating University w Berlinie. Aktualnie na rezydencji artystycznej w Goyki 3 Art Inkubator w Sopocie.

13:00-13:25
Jesteśmy ludźmi. Notatki z Lublina
Waldemar Tatarczuk

W swoim wystąpieniu opowiem o działaniach Galerii Labirynt w Lublinie w latach 2019–2023, które były odpowiedzią na homofobiczną nagonkę i język nienawiści w polskiej przestrzeni publicznej. Przybliżę kontekst lokalny, atmosferę społeczną i polityczną, działania władz, a także reakcje środowisk artystycznych i obywatelskich, dla których Labirynt stał się miejscem schronienia i praktykowania solidarności. 

Waldemar Tatarczuk — artysta, kurator. Od 2010 roku, z przerwą w 2022 roku, jest dyrektorem Galerii Labirynt permanentnie atakowanym przez prawicę. Jako kurator skupia się na działaniach będących odpowiedzią na rzeczywistość społeczną i polityczną. Kilka miesięcy po wyborach do Sejmu RP w 2015 roku, które wygrało PiS, zorganizował wystawę i spotkanie środowiska sztuki współczesnej pt. „DE-MO-KRA-CJA”. Była to reakcja na pierwsze antydemokratyczne działania partii rządzącej. W 2020 roku zainicjował wystawę „Jesteśmy ludźmi”, będącą reakcją środowiska artystycznego na homofobiczne wypowiedzi Prezydenta RP Andrzeja Dudy. Pod koniec tego samego w całym kraju wybuchły protesty przeciwko zakazowi aborcji. Tatarczuk zorganizował wówczas wystawę „Nigdy nie będziesz szła sama”. Od 2006 roku współpracuje ze środowiskiem artystycznym Ukrainy. W 2023 roku był kuratorem performatywnej wystawy “To tylko wystawa” w ramach Kijowskiego Biennale, będącą próbą ukazania stanu permanentnej niepewności towarzyszącej życiu w Ukrainie podczas wojny.

13:40-14:40
dyskusja panelowa:
Kłir gaze robi sztukę. W stronę odmieńczych historii wstawiennictwa w Polsce
moderacja: Zo Reznik

Jak queerową sztukę pokazuje się w Polsce poza dominującym spojrzeniem? Czy istnieje specyficzne, polskie „kłir gaze” oraz odmieńcze tradycje wystawiennicze? Podczas dyskusji zastanowimy się, co w ostatnich latach sprzyjało tworzeniu emancypujących przestrzeni dla mniejszościowej sztuki w lokalnych kontekstach oraz sprawdzimy skąd płyną wzmacniające inspiracje. W przedstawionych podczas sympozjum strategiach kuratorskich poszukamy wspólnych jakości i przyjrzymy się temu, co queerowe wystawy, platformy i wydawnictwa tworzą w sensie społecznym i politycznym, jak kreują kulturową transformację. Rozmowa będzie okazją do oddolnego zbadania różnorodności odmieńczego spojrzenia oraz przyczynkiem do spisania wielogłosowej queerstorii polskiego wystawiennictwa.

Zo Reznik – queerowa feministka, interdyscyplinarna badaczka i działaczka sztuki, doktora nauk o sztuce i aktywistka. Zbiera herstorie dolnośląskich artystek, zajmuje się badaniami artystycznymi, pisze, tworzy, kuratorkuje, facylituje, trzyma kręgi kobiet*, prowadzi kąpiele leśne i eksploruje nowe, ucieleśnione metody w humanistyce. Porusza wiedzę w ramach Tercetu ¿Czy badania artystyczne? oraz Kolektywu Kariatyda, który uzupełnia polską Wikipedię o kobiety związane ze sztuką. W 2022 r. wraz z Beatą Rojek i Sonią Sobiech zaprezentowała w galerii 66P we Wrocławiu wystawę „Wczorajsze sny tkają ruiny jutrzejszych świątyń” dedykowaną aborcyjnemu upełnomocnieniu i sieci wsparcia. Pracuje jako wykładowczyni w ASP we Wrocławiu, poszukuje ścieżki praktykowania nauki w ruchu i z przyrodą.

18:00 — 19:30
Wykład kolektywu Kem | Pawilon
O praktykach wspólnego uczenia się poza instytucją.
Stefa Gosiewsk, Ola Knychalska

Wykład kolektywu KEM będzie przestrzenią do opisania, przypomnienia i ucieleśniania queerowych strategii oporu i sprawczości. Przyjrzymy się efektom warsztatów, które odbyły się w ramach wystawy „Strefy LGBT+. Sztuka queerowa w czasach dobrej zmiany” , a także działalności kolektywu na co dzień. Porozmawiamy o tym, jak queerowe pragnienia i związane z nimi napięcia mogą stać się narzędziami politycznymi. Co dzieje się między przejrzystością a nieprzejrzystością? Widzialnością a ukryciem? Kiedy widoczność bywa pułapką, a zejście pod powierzchnię staje się sposobem na przetrwanie i rozwijanie innych języków?